02 Dec 1928

Was de datum gekozen in functie van het Feest van de Heilige Barbara ? De verslagen van de dagbladen reppen hierover geen woord ; het ziet er echter naar uit dat het bijna samenvallen van de twee data niet toevallig kan zijn.     “Le Soir” van 3 December leidt de reportage van de plechtigheid als volgt in :  “Een groot plein dat de glorieuze naam van de Yser draagt. In het midden van dat plein, een grasveld versierd met enkele kleine heesters en, boven dit groen uitstekend, de levendige blauwe kleur van de stenen en de witte kleur van de marmer. Ziehier het grootste monument van beeldhouwer Samuel en architect Van Neck : het standbeeld van een man, de borstkas ontbloot en in het bezit van een zwaard. Het lijkt een denker, een wijze, …” Generaal Lartigue is ervan overtuigd dat de keuze van de plaats symbolisch is, want in het begin van zijn toespraak bedankt hij de Stad Brussel “voor haar toestemming om het Monument op te richten op een plein waarvan de naam zoveel heldemoed uitdrukt…”. Maar indien de zaken zo staan, vanwaar is dan de huidige gewoonte gekomen om de vorige plaats van het Monument door “Saincteletteplein” aan te duiden ? In zijn toespraak onderlijnt Generaal Lartigue eveneens de symboliek van het werk van beeldhouwer Samuel : “Het zwaard dat deze denker op zijn hart drukt, is het zinnebeeld van de eer, de rechtschapenheid en de getrouwheid aan de plicht ; zijn gedachten gaan naar degenen die hun leven offerden om aan die hoge deugden trouw te blijven …” Deze zinnen vinden we gebeiteld  in het voetstuk van het standbeeld.   Het hoogtepunt van de inhuldigingsplechtigheid was de toespraak van de koning : “Het Belgisch Geniekorps, zei de Vorst, heeft binnen en zelfs buiten de landsgrenzen een hoge reputatie van volharding en morele kracht. Die reputatie heeft het verdiend door de kennis van zijn officieren de vorming en de zin voor initiatief van de onderofficieren en van de soldaten, de geestdrift en toewijding, die gewone zaak zijn niet alleen in de compagnieën van de Divisiegenie, maar ook in de verschillende gespecialiseerde technische eenheiden : telegrafiesten, piloten, bestuurders van luchtballons, spoorwegtroepen, torpedisten, munitiedeskundigen. De oorlogsbeproeving moest deze elitetroepen de kans geven de kracht te bewijzen van hun tradities, alsook de waarde van hun korpsgeest, door heldendaden die het hele Leger eer aandoen…”   Deze zinnen verdienen gegrift te blijven in een zaal van de Genieschool alsook in het geheugen van ons allen. Het betreft hier inderdaad de meest welsprekende lofrede die ooit aan het wapen werd gebracht, maar tegelijkertijd vormen deze woorden het handvest dat steeds als gids moet dienen voor het gedrag van zijn officieren en al zijn personeel. De Koning gaat verder met een samenvatting van de bedrijvigheid van de Genie in de loop van vier jaar oorlog … Hij besluit met een bepaling van de zin en de draagwijdte van iedere latere verzameling aan de voet van het Monument : “Bezield door dezelfde gevoelens, staan wij hier verenigd in de vervulling van eenzelfde taak. Aan de voet van dit indrukwekkende Monument ter nagedachtenis van die bewonderswaardige officieren, onderofficieren en soldaten van de Genie, komen wij de gepaste hulde brengen en dezelfde hoogachtiging en dankbaarheid betuigen.”   En terwijl de vorst sprak, konden de aanwezigen een blik werpen op de opschriften die in de steen met gouden letters waren gebeiteld en die de plaatsen van de heldendaden van de Genie alsook de namen van haar verscheidene onderdelen vermelden. Net als hen kunnen wij nog lezen: “Luik – Halen – Yser – Nieuwpoort – Woumen – Clercken – Blanckaert – Bos van Houthulst – Handzaeme – Kortemark – Westrozebeke – Oostnieuwkerke – Passchendaele – Moorslede – Rumbeke – Ingelmunster – Balgerhoek – De Leie – Vlaanderen 18” “Namen – Antwerpen – Dendermonde – Reigersvliet”   Deze eervolle vermeldingen bevinden zich in de vier blokken blauwe steen die de halve kroon versieren, die op haar beurt het standbeeld omgordt. En langsheen die hele kroon, ontdekken we de onderdelen van de “Geniefamilie” in 1914 – 1918 : “Aérostiers – Pontonniers – Télégraphisten – Cyclistes – Bataillons de Forteresse – Troupes auxiiaires – Fontainiers – Chemins de fer – Service Spécial – Bataillons divisionnaires – Projecteurs – Torpilleurs”. “Luchtvaarders – Pontonniers – Telegrafiesten – Wielrijders – Vestingsbataljons – Hulptroepen – Fonteiners – Spoorwegtroepen – Bijzondere dienst – Divisiebataljons – Zoeklichten – Torpedisten”.   Op zijn oorspronkelijk plaats “staat het monument zelf nobel gescheiden ; aldus schrijft La Libre Belgique op 03 december 1928 – van het klein plantsoentje dat het omringt en dat dikke bosjes groen versieren.” Onze kameraden van de Koninklijke verbroedering van de Genie van het Cavaleriekorps en van de Pantsergenie hebben er ons onlangs aan herinnerd door in het n°71 van hun tijdschrift (3e trimester 1987) de fotoreportage te reproduceren, die in de toenmalige ‘Patriote Illutré” was verschenen. Men is hen hiervoor dank verschuldigd.   De plechtigheid van december 1928 blijft geen eenmalige gebeurtenis. In 1931 wordt een Actiecomité van de Genie opgezet. De opdracht die het zich toemeet beantwoordt aan de koninklijke woorden “De traditionele korpsgeest van de Genie cultiveren, de verschillende maatschappijen van de soort groeperen, tijdens manifestaties ter ere van de Genie en tijdens plechtigheden ter nagedachtenis van de Strijders van de Genie, die sneuvelden voor het varderland”. Een beroemde oudstrijder, Generaal Umé, sticht en bezielt het comité en zit het voor.   Sinds 1931 organiseert dit comité jaarlijks, in principe de laatste zondag van September, de “dag van de Genie” waarvan het hoogtepunt het huldebetoon aan het Monument is. De invasie van 1940 maakt tijdelijk een einde aan die jaarlijkse bijeenkomsten.   Vanaf het einde van de oorlog 40-45 hervat  men de van dan af traditionele groet “Aux nôtres, tombés pour la défense de la patrie et l’honeur de leur arme” (Aan de onzen, die vielen voor de verdediging van het Vaderland en de eer van hun wapens); getuige hiervan de gegraveerde melding aan de twee uiteinden van het Monument. Maar voortaan moest men aan de herinnering van de oudstrijders van 14-18 ook die verbinden van alle Geniemannen die vielen tijdens de tweede wereldoorlog. Er waren 309 gesneuvelden alleen al tijdens de 18-daagse veldtocht. Want hoewel in 1940 de eenheden van de Geniefamilie vaak andere namen droegen dan in 1914, hebben zijn nogmaals, gedurende het hele conflict, “de kracht van hun tradities en de waarde van hun korpsgeest bewezen.”   De twee jaartallen “1940 – 1945” werden dus in september 1948 gegraveerd ter nagedachtenis van de doden van de 30 bataljons en twee onafhankelijke compagnieën van de veldtocht van 1940, van die van het Regiment der Transmissies van 40, van de10 bataljons Pioniers, Legergenie en Ontmijners alsook van de 7 Technische of Constuctiecompagnieën van de veldtocht 1944 – 1945.   Men had er ook graag de eervolle vermeldingen willen inschrijven die behaald werden in de loop van het conflict: -          Albertkanaal (6 Gn in 1940) -          De Gete (20Gn in 1940) -          Veldslag van België 40 (Rgt Transmissies in 1940) -          Normandië, Wessemkanaal (1 Gn in 44 – 45) Maar dit project kon nooit gerealiseerd worden.

 

De “Dag van de Genie” wordt in die periode eveneens de officiële manifestatie van het Wapen ; zijn verantwoordelijken – de inspecteur van de Genie en tegenwoordig de Commandant van de Genieschool – nemen ook sinds 1950 de rol over van het Actiecomité voor de organisatie van de dag.   In het kader van de werken met het oog op de verbetering van het verkeer op de kleine ring, beslisten Openbaren Werken in het begin van de jaren vijftig tussen het Rogierplein en de Basiliek een grote viaduct te bouwen, die sinds kort door een tunnel is vervangen. De oprichting van dit kunstwerk veronderstelde de verplaatsing van het Monument, dat zich op het Yzerplein (Saincteletteplein) bevond. Groot was de opschudding bij de verbroedering zowel als bij het wapen ; het Monument mocht inderdaad niet worden “verbannen” naar een verloren en voor het groot publiek onbekende plaats. Op dat tijdstip was een officier van de Genie, Luitenant – Generaal Baron de Greef, Minister van Landsverdediging. Hij was het die voorstelde om als nieuwe plaats één van de twee vleugels van het Vergoteplein te kiezen ; volgens zijn visie had de andere vleugel kunnen dienen voor het Monument van de Artillerie, indien dat ooit zijn plaats rechtover het Arsenaal te Etterbeek moest verlaten. Uiteindelijk werd het voorstel, niet zonder moeite, weerhouden en werd het akkoord van de verschillende overheden verkregen. Aldus verliet het Monument de kleine ring en de stad Brussel om over te gaan naar de buitenste boulevards, aan de grens van de gemeenten Schaarbeek en St Lambrechts-Woluwe. Tijdens de dag van de Genie van 29 september 1957 werd het Monument in zijn nieuw kader ingehuldigd. Generaal Danneels, inspecteur van de Genie, zat de plechtigheid voor. Generaal Umé, destijds nog steeds voorziter van het Actiecomité, kwam de eer toe een toespraak te houden. Hij beklemtoonde het feit dat de nieuwe standplaats het Monument innig verbindt met degene die de oprichting ervan promoveerde, want hij bevindt zich voortaan op de plaats waar de Luitenant-Generaal Lartiguelaan eindigt. Deze laatste werd in 1942 vermoord door huurdoders van de bezetter. Na nogmaals de Stad Brussel te hebben bedankt, vertrouwde hij de zorg voor het Monument aan de twee gemeenten toe. Ieder op hun beurt aanvaardden de Heer F. Blum, burgemeester van Schaarbeek en de Heer Becker, waarnemend burgemeester van St-Lambrechts-Woluwe deze opdracht en garandeerden zij de bescherming en het onderhoud ervan.   En sedertdien keren we jaarlijks weer naar deze plaats, ter nagedachtenis van onze doden, steeds bezield met de wil om de “hoge reputatie van volharding en morele kracht van de Genie “ intakt te houden.   Er bestaat aldus te Brussel één Monument van de Genie, maar er zijn talrijke "plaatsen van herinnering" aan de Genie in heel het land. Vandaar dit initiatief om deze te bundelen in deze website.